اللهم عجل لولیک الفرج
 
روی خط بیداری اسلامی در عصر آخرالزمان

چند نکته درمورد آیه : إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى‏ عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَر

در هنگام خواندن سوره ی عنکبوت آیه 45  از حزب هشتادم قرآن کریم می خوانیم که می فرماید:  

اُتْلُ مَآ أُوْحِىَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى‏ عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ

ترجمه   

آنچه را از کتاب (آسمانى قرآن) به تو وحى شده تلاوت کن و نماز را به ‏پادار، که همانا نماز (انسان را) از فحشا و منکر باز مى‏ دارد و البتّه یاد خدا بزرگ‏تر است و خداوند آنچه را انجام مى ‏دهید مى‏ داند.


حال باید دید مفهوم و تفسیر این آیه یعنی چه؟

در این آیه خداوند به پیامبرش دستور تلاوت قرآن و نماز را در کنار هم داده و این به خاطر آن است که قرآن و نماز دو منبع نیروبخش مى‏ باشند.

خداوند که به پیامبرش از یک مسئولیّت سنگین خبر مى ‏دهد، «انّا سنلقى علیک قولاً ثقیلاً» (143) به او مى‏ فرماید: براى انجام این مسئولیّت سنگین، از دو منبع نیروبخش کمک بگیر:

1. یکى تلاوت قرآن. «و رَتّل القرآن ترتیلا»(144)

2. و دیگرى نماز شب. «اِنّ ناشئة الیل هى اَشدّ وَطاً و أقوم قیلاً»(145)

البتّه علاوه بر این آیه، نماز و قرآن، بارها در کنار هم آمده است؛ از جمله: «یتلون کتاب اللّه و اقاموا الصّلاة»(146) و «یمسّکون بالکتاب و اقاموا الصّلاة»(147)

براى جمله «لذکر اللّه اکبر» چند معنا بیان شده است:

الف: نماز، بزرگ‏ترین ذکر الهى است. به دلیل آیه‏ى «أقم الصّلاة لذکرى»(148) که نماز را ذکر خداوند مى‏داند.

ب: یاد خدا (و حضور قلب)، بالاتر از ظاهر نماز است.

ج: یاد خدا براى انسان از همه کارها برتر است.

د: یاد خدا، براى جلوگیرى از فحشا و منکر بالاتر از هر اهرم دیگر است.

ه: یاد خدا از شما، بزرگتر از یاد شما از خدا است. (البتّه این معنا با توجّه به روایات در ذیل آیه «فاذکرونى اذکرکم» (149) برداشت شده است.(150))

به پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله گفته شد: فلانى هم نماز مى‏خواند و هم خلاف مى‏کند، فرمود: «انّ صلاته تنهاه یوماً» (151) بالاخره نماز او روزى نجاتش خواهد داد.

امام صادق‏ علیه السلام فرمود: هر کسى دوست دارد قبولى یا ردّ نمازش را بداند، ببیند نمازش او را از فحشا و منکر باز داشته است یا نه. سپس امام‏ علیه السلام فرمود: «فبقدر ما منعته قبلت منه» (152) به اندازه‏ اى که نماز، انسان را از منکرات باز مى‏دارد، به همان اندازه قبول مى‏شود.

--------------------------------

143) مزمّل، 5.

144) مزمل، 4 .

145) مزمل، 6 .

146) فاطر، 29 .

147) اعراف، 170 .

148) طه، 14.

149) بقره، 152 .

150) تفسیر نورالثقلین.

151) تفسیر مجمع‏ البیان.

152) تفسیر مجمع‏ البیان.

و اما نکته ها و پیام های مهم و سازنده ی این آیه :

1- تنها آشنایى با مفاهیم، تلاوت و آموزش قرآن کافى نیست، بلکه عمل لازم است. «اُتلُ - أقِم»

2- قرآن و نماز، در رأس برنامه ‏هاى تربیتى است. «اُتلُ - أقِم»

3- رابطه پیامبر با مردم از طریق تلاوت آیات قرآن و ابلاغ اوامر خداوند به آنان و رابطه او با خدا از طریق عبادت و نماز است. «اُتلُ - أقِم»

4- در تبلیغ و ارشاد، حکمت و آثار دستورها دینى را بیان کنیم. «أقِم الصّلاة انّ الصّلاة تنهى عن الفحشاء و المنکر»

5- در پیشگاه خداوند، نماز از عظمت و جایگاه خاصّى برخودار است. «أقم الصّلاة اِنّ الصّلاة» (تکرار کلمه‏ى «صلاة»)

6- نقش اصلاحى نماز در فرد و جامعه حدسى و پیشنهادى نیست، بلکه قطعى است. «اِنّ الصّلاة» (کلمه‏ ى «انّ» و جمله‏ ى اسمیه)

7- اگر نمازِ انسان، او را از فحشا و منکر باز نداشت، باید در قبولى نماز خود شک کند. «اِنّ الصّلاة تنهى»

8- گسترش کارهاى نیک و معروف، به طور طبیعى مانع رشد منکر است. «الصّلاة تنهى»

9- علم خداوند، ضامن اجراى صحیح دستورهاى اوست. «واللّه یعلم ما تصنعون»

10- در نماز، انواع راز و رمزها، هنرها و سلیقه‏ ها نهفته است. «ما تصنعون»

 

نماز و بازدارندگى از منکرات‏

سؤال: چگونه نماز فرد و جامعه را از فحشا و منکر باز مى‏ دارد؟

پاسخ:

1. ریشه‏ ى تمام منکرات غفلت است و خداوند در آیه 179 سوره‏ ى اعراف، انسان غافل را از حیوان بدتر شمرده است. «اولئک کالانعام بل هم اضلّ اولئک هم الغافلون» و نماز چون یاد خدا و بهترین وسیله‏ ى غفلت‏ زدایى است، پس زمینه ‏ى منکرات را از بین مى‏ برد.

2. اقامه‏ ى نماز و داشتن رنگ الهى، مانع گرفتن رنگ شیطانى است. چنانکه کسى‏ که لباس سفید بپوشد، حاضر نیست در جاى کثیف و آلوده بنشیند.

3. در کنار نماز، معمولاً توصیه به زکات شده است، که فرد را از منکر بخل و بى‏تفاوتى در برابر محرومان و جامعه را از منکر فقر که زمینه‏ ى رویکرد به منکرات است، رها مى‏ سازد

4. نماز، داراى احکام و دستوراتى است که رعایت هر یک از آنها انسان را از بسیارى گناهان باز مى‏ دارد، مثلاً:

* شرط حلال بودن مکان و لباس نمازگزار، انسان را از تجاوز به حقوق دیگران باز مى‏ دارد.

* رعایت شرط پاک بودن آب وضو، مکان، لباس و بدن نمازگزار، انسان را از آلودگى و بى‏ مبالاتى دور مى ‏کند.

* شرط اخلاص، انسان را از منکر شرک، ریا و سُمعه باز مى‏ دارد.

* شرط قبله، انسان را از منکر بى‏هدفى و به هر سو توجّه کردن باز مى ‏دارد.

* رکوع و سجده، انسان را از منکر تکبّر باز مى‏دارد.

* توجّه به پوشش مناسب در نماز، انسان را از منکر برهنگى و بى حیایى حفظ مى‏کند.

* توجّه به عدالت امام جماعت، سبب دورى افراد از فسق و خلاف مى‏شود.

* نماز جماعت، انسان را از گوشه‏ گیرى نابجا نجات مى‏دهد.

* احکام و شرایط نماز جماعت، بسیارى از ارزش‏ها را زنده مى‏ کند از جمله: مردمى بودن، جلو نیافتادن از رهبر، عقب نماندن از جامعه، سکوت در برابر سخن حقّ امام جماعت، نظم و انضباط، ارزش‏گذارى نسبت به انسان‏هاى با تقوا، دورى از تفرقه، دورى از گرایش ‏هاى مذموم نژادى، اقلیمى، سیاسى و حضور در صحنه که ترک هریک از آنها، منکر است.

* لزوم تلاوت سوره حمد در هر نماز، رابطه‏ى انسان را با آفریننده‏ى جهان، «ربّ العالمین»، با تشکّر، تعبّد و خضوع در برابر او، «ایّاک نعبد» با توکّل و استمداد از او، «ایّاک نستعین»، با توجّه و یادآورى معاد، «مالک یوم الدین» با رهبران معصوم و اولیاى الهى، «انعمت علیهم»، با برائت از رهبران فاسد، «غیرالمغضوب» و رابطه‏ى انسان را با دیگر مردم جامعه «نعبد و نستعین» بیان مى‏کند که غفلت از هریک از آنها منکر، یا زمینه‏ ساز منکرى بزرگ است.

همچنین ممکن است چنین سوالی پیش آید :

سوال : یعنی نماز یک خاصیتی مثل آنتی بیوتیک که میکروب ها را میکشد و جلوی نفس آدم را می گیرد که گناه نکند دارد؟

یا اینکه یعنی کسی که نماز می خواند برای خواندن نماز سعی دارد خودش را از زشتی دور نگه دارد؟

فاعل آیه بالا نماز هست یا شخص نماز گذار ؟

پاسخ : در پاسخ به این سوال می توان گفت : بلی، نماز باعث می شود که انسان گناه نکند و از گناه بیزار باشد هر چند آلوده به آن شده باشد، سریع برمی گردد.

فاعل این آیه، خودِ نماز است.

البته طبق فرمایش ایت الله جوادی آملی، همانطور که نماز از فحشا و منکر باز می دارد، فحشاء و منکر نیز انسان را از نماز باز می دارد و این دو رابطه دو طرفه دارند.

سوال : همچنین ممکن است سوال دیگری مطرح شود بدین صورت که :

پس چرا خیلی ها که پشت سر رسول الله نماز خواندن و با ایشان جهاد کردند پس ار رحلت پیامبر از مسیر ایشان دور شدند؟

چرا نمازشان جلوی آنها را نگرفت؟

پاسخ: در پاسخ باید گفت :

چون نمازشان، شرایط نماز واقعی را نداشت. اگر نماز، نماز باشد، حتما مانع فحشاء و منکر خواهد بود، از جمله شرایط نماز شرط اعتقادی، اخلاقی، اقتصادی، بهداشتی و غیره می باشد. یعنی اگر بخواهد نمازی درست باشد و خاصیتِ منعِ از فحشاء و منکر را داشته باشد باید همه شرایطش إعمال گردد.


برچسب‌ها: نماز

۱۳٩٢/۱٠/۳٠ .::. ۱٠:۱٦ ‎ب.ظ .::. فرزانه حبوطی .::. نظرات ()